نوشتن و دیگر هیچ...

خانواده ازدواج و چیزهایی دیگر

yasermrz — Tue, 01 Jul 2008 17:26:32 GMT

دوست دارم کمی درباره نهاد خانواده و قراردادی به نام ازدواج و پارادایمی به نام عشق و مسئولیتی چون تربیت و البته بیش و پیش از همه مشکل عاطفی روانی فکری عملی این جوان بدبخت ایرانی خصوصن اگر دانشجو باشد بنویسم. ...دودلم!

راستش این ها موضوعاتی است که نه تنها ساعت ها و روزها و حتی سال ها بدان فکر کرده ام و باید گفت که ذهنی با آن درگیر بوده ام بل سخت تر که عملن در درونش قرار داشته ام و همه وجودم را تحت تاثیر قرار داده است.

بگذار کمی از این دودلی در آیم. شاید نوشتمش!

داراباد

yasermrz — Thu, 26 Jun 2008 16:15:18 GMT

به نام خدا

رفتیم دار آباد. کلی لذت بردیم. بعد از مدت ها باز یاد دوران شر و شوری ام افتادم. طبیعت همین است. من را به اصالتم باز می گرداند. اصل اصیل حیوان بودن!

همه ی دیروز و امروز را به این فکر می کردم که اگر دوستانم را نداشتم احتمالن زندگی چقدر بر من سخت تر می شد؟ جواب اش ساده است: خیلی!

یاد حرف امام سجاد می افتم. "اگر هیچ کس نبود در زمین و تنها قرآن در کنار من بود. غمی نداشتم." البته نقل به مضمون است. درک نمی کنم حرفش را! رابطه اش با قرآن را نیز!

تابستان گرم پیش رو هم از همین الان ملولم کرده. خدا به خیر کند.

یا حق!

دلیل، علت، معرفت، روان شناسی

yasermrz — Sun, 22 Jun 2008 14:07:43 GMT

به نام خدا

بگذار کمی در مورد دلیل و فرق آن با علت توضیح دهم. گویی دفعه ی قبل حرف هایم چندان واضح نبوده است. فعلاً این را داشته باش که علت، دلیل را در برمی گیرد و شامل می شود. به بیانی هر دلیلی، علت است؛ اما هر علتی دلیل نیست.

اگر من بگویم الف، ب است. آنگاه برای تو دو حالت رخ می دهد. یا گفته من بر تو آن چنان واضح است که می پذیری و یا اینکه خواهی پرسید؛ چرا؟ آنگاه من می توانم این مسیر را طی کنم که الف، د است و د، ب است؛ بنابراین الف، ب است. خوب بسته به این که آیا دو گزاره جدیدی که من گفته ام، صدقش بر تو واضح باشد یا نباشد، این مسیر ادامه خواهد یافت. و این سلسله آن گاه متوقف خواهد شد که به گزاره هایی برسیم که بر من و تو واضح باشد.

خوب اگر من در پذیرش گزاره ی الف روند بالا را طی کرده باشم، یا این شم را داشته باشم که گزاره ها را چنین بپذیرم یا اگر کسی از من خواست، بتوانم تا حدی که او را راضی کند، گزاره ها را به سمت امور واضح بکشانم، آن گاه من می گویم برای گزاره الف دلیل داشته ام.

گفتم که یک جایی مسیر شکستن گزاره ها به گزاره های واضح تر متوقف می شود. خوب مسئله این است که آن گزاره هایی که بر من و تو واضح است، چگونه پذیرفته شده؟ باید بگویم به اعتقاد من همیشه این روند به گزاره هایی می رسد که یا ما نسبت به آن شهود داریم یا قرارداد کرده ایم که بپذیریمش! خوب اگر گفتیم گزاره ای را پذیرفته ایم بنا بر وضوح شهودی اش، باز هم به گمان من دلیل آورده ایم؛ اما اینجا دلیلمان شهودی است!

حال علت کجا قرار می گیرد؟ اگر نظام علیت را بپذیرم، باید بگویم هر معلولی علتی دارد. بنابراین هر پذیرشی که از سوی من رخ می دهد، علتی دارد. حال اگر این پذیرش مثل آن چیزی باشد که بالا توضیح دادم، یعنی پس از استدلال پذیرفتم، آن گاه علت پذیرش من دلیل است و آن را علتی معرفتی می خوانم! اگر دقت کنی، می بینی که من چه چیز را معرفتی گرفته ام! و اگر پذیرش من از آن قسم که گفتم نباشد، علت غیر معرفتی دارد. مثلاً عادت کردن، تحت تآثیر عرف بودن، به ارث رسیدن و خیلی حالات دیگر که مهمترین نکته آن غیرآگاهانه بودن آن است؛اینها را می توان بعضی علت های غیرمعرفتی خواند.

اما به راحتی می توانی اشکال بگیری که چرا معرفت را چنین تعریف کردی؟ خوب چندان دلیل قانع کننده ای ندارم اما گمان می کنم که در غیر این صورت فرقی بین آن چه معرفت است و آن چه نیست نمی توان گذاشت. یعنی هر تعریفی دیگری این مشکل را دارد که معیاری صحیح برای تمیز معرفت از غیر آن به ما ارائه نخواهد کرد.

اگر کمی انصاف داشته باشیم و کمی رو راست باشیم باید گفت، بسیاری از اعمال ما و پذیرش بسیاری اعتقادات ما، بی دلیل است و علت های غیر معرفتی دارد. علت های روانی، ارثی، اجتماعی و دیگر علت هایی که من از آن مطلع نیستم. تا آنجا که من می دانم در ساز و کار علت های معرفتی خیلی کند و کاو شده است و این زمینه ای است شخم خورده! اما در مورد ساز و کار علت های غیر معرفتی چندان کار علمی دقیقی نشده است و این عرصه ای است باز و فراخ برای آن ها که دغدغه شناخت انسان دارند! شاید شاخه هایی از روان شناسی و بخش هایی از فلسفه اگزیستانسیالیسم، استعداد این بررسی را داشته باشد. شاید!

یا حق!

دلیل، علت، نماز، معرفت...

yasermrz — Mon, 16 Jun 2008 12:02:29 GMT

به نام خدا

نشسته ایم و دوباره فک مان گرم شده است و سرمان نیز! نمی دانم چند دقیقه می شود که شروع کرده ایم به حرف زدن. برمی گردد و می‌پرسد: تو برای چه نماز می خوانی؟ می گویم به هیچ دلیلی! می گوید: بی دلیل هم می‌‌شود مگر؟ می‌‌گویم آری. گویی قانع نشده است. توضیح می دهم که بی علت نیست؛ اما بی دلیل است. علت ها را می توان دو دسته کرد. علت های معرفتی و علت های غیر معرفتی! اگر نظام علت و معلولی را بپذیریم؛ پذیرفته ایم که هر کارمان علتی دارد. اما ممکن است علت کارمان معرفتی باشد یا غیر معرفتی! علت معرفتی همان دلیل است.

فکر که می کنم می بینم ما خیلی کارهایمان بی دلیل است. هر چند بی علت نیست. کاری/عقیده ای را نمی توان کنار گذاشت به خاطر عدم داشتن دلیل. نهایتاً این است که دلیلی بر رد آن کار/عقیده نیست. البته هر چه شم فلسفی ات قویتر باشد؛ بیشتر دغدغه این را داری که تعداد افعال/عقاید دارای دلیلت افزایش یابد.

بی دلیلی، دلیل خوبی نیست برای ترک فعل؛ اما در عجبم از آنانی که دم از عقل می زنند و چنان عمل می کنند که گویی روان شان درک نکرده است، محال بودن جمع متنافضات را!

یا حق!

شر، خدا، عدالت

yasermrz — Sun, 15 Jun 2008 07:30:18 GMT

به نام خدا

شب ساعت یک و نیم از آن احوالات دانشجویی بزند به سرت و ترک موتور رفیقت بنشینی و خیابان های تهران را متر کنی بل که حاجتی شود که از این خیابان تا آن یکی لابد فرجی است. اما فرجی که رخ نمی دهد هیچ، حرجی هم حاصل می شود. چشمت را تیز کرده ای به خیابان های خلوت نیمه شب تهران که یک هو سیاهی کوچکی گوشه خیابان چشمت را می گیرد. از آن جا که اصلاً توی حال و هوای درویش کردن چشم نیستی، رزولوشن تصویر را می بری بالا و خوب دید می زنی! موجودی را می بینی که بی شباهت به بچه انسانی نیست. ولو شده است روی سنگ فرش و پاها را جمع کرده توی شکم و اگر چوب روزگار مجال داده باشد، دارد خواب بد بختی هایش را می بیند. این هم دشت شبت توی این شهر لجن!

دوستم دیده بود و عصبانی از دست روزگار که نه! خدا؛ که یعنی چه؟ خود را عادل می خواند و آن وقت به قول او، حاصل هوس چند ثانیه ای مرد و زنی می شود، یک عمر زجر کشیدن انسانی!

شک ندارم که این مسئله را نه اولین بار است که می شنوم. بارها آن را شنیده ام. باید گفت مسئله درشتی است؛ خصوصاً برای دین داران. خداوند عادل است. پس چرا شر وجود دارد؟ راستش چیزهایی هم در این باره خوانده ام و شنیده ام ولی حقیقت این است که استدلال ها قانعم نکرده اند. ... گفتم؛ مسئله‌ی درشتی است.

باید مسئله را شکافت. خردش کرد؛ شاید حل شود. اول، من به آنچه دیده ام که نمی توانم شک کنم. پس صحنه ی دلخراشی دیده شده است. دوم، تحلیل من آن است که این صحنه یعنی شر وجود دارد. خوب این جا را می توان دقیق تر شد. آيا واقعاً درست تحلیل کرده ام و آن مثالی برای شر می تواند باشد؟ اگر شر نباشد، پس چیست؟ سوم، خداوند عادل است. خوب این را دین گفته! می توان آنرا اینگونه شکافت. آیا خدای عادل وجود دارد؟ آیا وجود شر با عدالت خدا ناسازگار است؟ عدالت چیست؟ و آن وقت به سوالات عمیق تری می رسم. آیا داوری بر اساس داده های تجربی درست است؟ آیا ما می توانیم راجع به کل جهان (و مثلاً عدالت جهانی) حرفی بزنیم؟ اگر نهایتاً نتوان داوری اخلاقی در برابر خداوند کرد؛ راه حل چیست؟ یعنی چگونه با چنین صحنه هایی مواجه شویم و آنرا در کجای چهارچوب ذهنی مان قرار دهیم؟

تنها کاری که در برابر این سوالات بزرگ انجام می دهم همین است. زایاندشان به کلی مسئله ظاهراً کوچک تر، شاید که روزی بتوان به بعضی از این کوچک‌ترها جواب داد. اما همیشه این سوال باقی است: تا آن هنگام که این بنیادی‌ترین مسائل حل شود؛ بر قوام کدام چهارچوب امید بخش! زندگی کنم؟

یا حق!

سنت و مدرنیته

yasermrz — Sat, 14 Jun 2008 06:37:28 GMT

به نام خدا

بگذار مسئله را روشن کنم. آری تو داری به سمت سکولاریزم پیش می روی. توی ایرانی مسلمان مسلمان زاده ی دانشجو که داری درس می خوانی به هر جهتی! تو هم که احتمالاً درست را تمام کرده ای همین طور! سکولار داری می شوی عزیز! سکولار به معنای واضح و بی دردسر دنیا نگر. در این شکی نیست.

البته مسئله این نیست؛ مسئله این است که بعضی خودشان را زده اند به کوری و کری که آقا ما چشممان درویش است. غافل اند گویی از اینکه گیرم چشمت را بستی مسئله که عوض نمی شود. پسرت برای فهم نجاست خون هم به تکست شیمی تجزیه مراجعه می کند نه حتی به استفتائات حضرت آیت الله! ... مسئله این است که بعضی دیگر هم گمان کرده اند به همین سادگی هاست و همین که چهار تا دانشجو جای اینکه از قاب هلالی پنجره مسجد به آسمان نگاه کنند، از ویندوز لب تابشان به دنیا نگاه کنند، یعنی اینکه اینان مدرن شده اند. غافل اند از اینکه آقا پسر وقتی چت می کند با گرل فرندش هنوز به مضربی از چهارده سکه می اندیشد.

آری مسئله این است که توی پیش رونده به سمت سکولاریزم، مدرن نشده ای! البته سنتی هم نیستی. به قول دوستی هزار من سنتی و مدرن بر سر هر مسئله ای در تو متولد می شود. و حالا این وسط برای حل این مسئله به رساله هر مرجعی که مراجعه کنی یا دم این را بریده یا دم آن را! و غافل است گویی از این دقیقه که این ایرانی مسلمان زاده دانشجو، نفسش به هم این و هم آنی بند است که حضرت آقا دارد قیچی اش می کند. مسئله این است که این مذبذب بین ذلک نه می تواند بی آن چیزهایی که مدرنش کرده بزید و نه بی حضور آب حیات سنت زنده می ماند. و حال تو آمده ای مسئله را حل کنی؟!

آمده ای مسئله را حل کنی و بینه می آوری که آقا! ذات آنچه سنت است ناسازگار است با ذات مدرنیته! این دو را نمی توان سر یک سفره نشاند و سریع حکم لازم الاجرا می دهی که آقا اگر پاس دین را داری اوصیکم بالسنه و اگر نه! دل در گرو آن دیگر داری برو و در دایره مطرودان مدرن بزی! نه اینکه فقط آنکه تیپش سنتی است این را بگوید؛ آن روی سکه هم همین است. آن دیگری هم قیچی که نه ژیلت دست گرفته و می خواهد سنت را از بیخ سه تیغه کند که یا عاقل شو و مدرن و یا برو با همان املان سنتی بزی!

مسئله این است که مسئله را عوضی فهمیده اند. بس که گرفتار ذات و صورت شده اند و جوهر و عرض بخش کرده اند؛ چشمشان ندیده است که نسلی دارد با آن دو ذات ناسازگار زندگی می کند و مگر نه اینکه اذا جاء المثالی نقض! بطل الاستدلال! ذات کجا بوده برادر من! پی سی برادر من روزی هزار بار ذکر هفته می گوید! ما نسل سنتیان مدرنیم! بریزید دور این لاطائلات را. به داد این نسل برسید. علمای قوم به داد این نسل برسید. پدران اندیشه به فریاد فرزندانتان برسید. فرزند دانشجوی مسلمان زاده ی تکیه دیده ی حاج محمود شنیده ی اعتکاف کشیده تان، نامی خریده است. با موتور اصل جاپنی!

و حالا جواب این مسئله چیست؟ به عقل ناقص من، جواب داده شده است. تجربه زندگی این نسل جواب را داده است. ببینید دارند چکار می کنند؟ می گردند و هر چه به گمانشان خوب است جمع می کنند از میان انبان سنتتان و پک مدرنیته شان! حالا گیریم آخرش یا لعاب سنت بر آن می زنند و یا کلاه مدرن بر سر می گذارند! این صورت قضیه است و سیرت همان است که گفتم! بنابراین راه را رفته است این نسل! گزینش از میان تمام معارف بشری تنها مسیر معقول می نماید. گزینش از میان تمام سنت و تمام دنیای مدرن. گزینش هم معیار دارد، عقل! و تجربه ی زیستن! راهی جز این نیست برادر/خواهر. به خودت نگاه کن؛ داری همین مسیر را می روی و خود نمی دانی. مسیر را که می روی لااقل آگاهانه برو!

به دوستم می گفتم، دارم می بینم روزی را که دینداران سنتی_مدرن، از سنت دینی و عقل مدرن، طرحی آن چنان نو در افکنده اند که نه بتوان آنرا سنت خواند و نه مدرنیته! آنجا، دیگر است. به شما هم می گویم. اتفاق خواهد افتاد. دیر و زود دارد، سوخت و سوز...

یا حق!

... که از تن ها بلا خیزد.

yasermrz — Mon, 09 Jun 2008 08:07:34 GMT

به نام خدا

تنهایی را دوست دارم بی شک.

نه اینکه این حال را الان داشته باشم. نه؛ سال هاست. گویی من و تنهایی هم زادیم. یادم می آید، اولین خاطراتم را با تنهایی داشته ام. اولین حرف هایم را با تنهایی زده ام. اولین سوالاتم را از تنهایی پرسیده ام. اولین ترسم، شادی ام، حیرتم، اضطرابم، زمین خوردنم، راه رفتنم، دویدنم و حتی اولین خوابم؛ اولین خوابم را در تنهایی دیده ام. بماند که چقدر با تنهایی خوابیده ام! اصلاً مگر می شود بی تنهایی خوابید؟ من و خواب و تنهایی رفقایی دیرینه ایم.

خواب که می روی، تنهایی از آن حالت مبهم تار گرگ و میشی اش می آید بیرون. مجسم می شود انگار و می آید کنارت؛ حالا یا می نشیند یا می ایستد یا می خوابد؛ بستگی به حالش دارد. خواب را برای همین دوست دارم. نه از این خواب هایی که خودشان می آیند ها! این خواب ها که خواب نیست. خسته ای، دیگر نا نداری. داری می افتی و حواست به خودت نیست، یکباره می بینی ولو شده ای یک جا و تمام. حتی ولو شدنت را هم بعداً می فهمی. بعداً که بیدار شدی. بعداً که این به اصطلاح خواب تمام شد. این که خواب نشد. خواب یعنی اینکه اراده کنی و بخواهی و زور بزنی و گاهی حتی در سکوت و تاریکی هوار بکشی که آهای! تنهایی! کجایی؟ دوباره دلم هوای تو را کرده. و به قوه خیال و هر چه دلت می خواهد اسمش را بگذار، خلقش کنی، تنهایی را! خواب یعنی این! یعنی آن که را دوست داری آفریدن!

تنهایی را من دوست دارم. شاید هم فقط تنهایی را دوست دارم. شاید هم دوست داشتن فقط با تنهایی معنا می دهد. دوست داشتن را نیز با تنهایی قرابتی است. این دو واژه برای من هم خانواده اند. همیشه برایم سوال بوده، مگر می توان کسی جز تنهایی را دوست داشت؟ یا کسی را جز در تنهایی دوست داشت؟ اصلاً مگر دوست داشتن هم مثل بقیه واژه ها و احساسات است، آن قدر کثیف که خود را بیالاید به حضور دیگران؟ من دوست داشتن را جز اینگونه نفهمیده ام. دوست داشتن همین که سر تسلیم به ابراز فرو آورد، دیگر دوست داشتن نیست. هر چیز دیگری هست جز دوست داشتن. و چه فرقی دارد کسی را در تنهایی دوست داشتن و تنهایی را دوست داشتن. این دو عین همند. محض همین است که می گویم: تنهایی را دوست دارم.

تنهایی را دوست دارم بی شک. این بی شک شاید ربط وثیقی داشته باشد به لا ریب. شاید هم ربطی داشته باشد به دکارت. نمی دانم آیا به فخر رازی هم مربوط است یا نه. می دانم با کرکگور هم نسبتی دارد. این بی شک بیش از آنکه فلسفی باشد، احساسی است و همین است که منطق سرش نمی شود. بی شک را گاهی حس می کنم یعنی، یقین دارم به دوست داشتن تنهایی، گاهی بیزار می شوم از آن، گاهی چون ایمان می ماند که در حال افزایش است و گاهی نمی دانم چگونه توصیفش کنم که دیگر شدن است. بی شک نیز برایم خیلی معناها دارد، کأن همان تنهایی. این دو را نیز قرابتی است در زبان من. ... تنهایی را دوست دارم بی شک!

یا حق!

رب اشرح لی صدری...

yasermrz — Sun, 08 Jun 2008 08:43:07 GMT

به نام خدا

می دانی چیست. یک مفاهیمی وجود دارد که تو نمی خواهی بفهمیشان. و مشکل این جاست که این مفاهیم، وقتی ایجاد می شوند و وجود می یابند و حاضر می شوند، که تو بدان ها باور بیابی. مثلاً همین مفهوم توکل. هی به خودت فشار می آوری، دلیل اقامه می کنی، شاهد علم می کنی، تجربه دیگران را مرور می کنی، نهایتاً می بینی آقا آن چیزی که نام توکل دارد و یک بنده ی خدایی که پدرت است یا خواهرت یا رفیقت بدان باور دارد که هیچ، دارد آن را می بیند توی زندگیش، تنها و تنها، چیزی است که، او می فهمد و تو که آن بیرون ایستاده ای و داری نظاره می کنی؛ هیچ نمی بینی الا روابطی تجربی که همیشه برقرار است و این وسط داور کیست؟ که نه مدعای آنان را می توان رد کرد و نه تو به مرحله باور، اپسیلونی نزدیک شده ای!

حالا هی برای پدرت دلیل بیاور و منحنی بکش و ارقام را بالا و پایین کن که پدر! با این وضع مملکت و این نرخ درآمد و آن سطح توقع و فلان درصد تورم زندگی که هیچ مردگی هم نمی توان کرد. او اصلاً این حرف ها را نمی فهمد چون باور دارد که ذلک من فضل ربه و ... فضل الله یوتیه من یشاء و ... روزی می رسد من حیث لا یحتسب! تو که شعورت قد نمی دهد این حرف ها یعنی چه، اما چشم او اگر چه کلمات کتاب را توی چهل سانتی نمی بیند، گویی این قدر سو دارد که قوس دایره فضل الهی را نظاره کند، ببیند تا کجاها را محیط کرده است.

با این حساب، و در میان عقل نفهم استدلال گرت که خدای رسم نمودار است و حس دینی ات که سالهاست گزاره های شنیده از 360 درجه، وجودش را فربه کرده و تجربه زیستنت که منبعی عظیم است برای نتایج استقرایی ات و دوستت و پدرت و مادرت و ... فرهنگ جامعه ات که مملو است از متناقضات درونی اش که توکل، جهاد، فضل الهی، حیا، راستی، صداقت، غیرت و الی ماشاءالله از این فضایل را تحویلت داده و از آن سو تجمل، دروغگویی، غیبت، تمسخر، عجب، دورویی، نفاق، مال اندوزی و خرباری از این رذایل را ضمیمه ات کرده، می مانی! تنهای تنهای! در برهوت افکار و اندیشه ها و آرزوها و آرمان ها و وظایف و توقعات و اوه ه ه ه بار عظیمی که هر لحظه دوشت را سنگینی می کند و همه و همه منتظرند تا تصمیمی گرفته شود و قدمی برداشته شود. در این میان و با این همه فاکتورهایی که گیرم دلتای نزدیک به صفر و نه صفری در زندگیت و نه! که هستیت و وجود نزدیک به سقوطت تأثیر دارند، جز سکوت مرگباری که زمانت را دارد با خود می خورد مگر سرنوشت دیگری را می توانی برای خودت ترسیم کنی؟

چقدر باید بی محابا بود و پر ایمان که این آیات را دریچه ی امیدی دید؟ الم نشرح لک صدرک؟ ایا برای تو سینه ات را نگشاده ایم؟ و وضعنا عنک وزرک؟ و بار گرانت را از دوشت بر نداشتیم؟ الذی انقض ظهرک، باری که گویی پشتت را شکست. و رفعنا لک ذکرک، و نامت را برای تو بلند گردانیدیم. فان مع العسر یسرا، همانا بدان با دشواری آسانی است. ان مع العسر یسرا، آری با دشواری آسانی است. فاذا فرغت فانصب، چون فراغت یافتی به طاعت درکوش. و الی ربک فارغب، و با اشتیاق به سوی پروردگارت روی آور!

یا حق!

عشق علیه السلام...

yasermrz — Thu, 05 Jun 2008 16:53:18 GMT

به نام خدا

... می گوید زندگی عاشقانه هیچ دلیلی نمی طلبد. عاشق چنان گرفتار معشوق است که هیچ نمی داند. زندگی گویی هیچ در هیچ است. این زندگی آموختنی نیست بل اتفاق افتادنی است. ناگه رخ می دهد. بی هیچ شمارش معکوسی.

همیشه برایم سوال بوده است. این که توصیف می کنند چگونه چیزی است.

یا حق!

فل سفه

yasermrz — Wed, 04 Jun 2008 11:39:02 GMT

به نام خدا

پدیده های طبیعی را چگونه می توان تبیین کرد؟ پاسخ سنتی مبتنی بود بر چهار نوع علتی که ارسطو برمی شمارد: علت مادی، علت صوری، علت فاعلی و علت غایی. هر چیزی را می توان بر حسب علت های زیر تبیین کرد:

1- علت مادی اش، یعنی اینکه از چه ساخته شده است.

2- علت صوری اش، یعنی اینکه چگونه ساخته شده است.

3- علت فاعلی اش، یعنی اینکه چیز موجب آن می شود.

4- علت غایی اش، یعنی هدف و مقصودش.

اما دکارت اوضاع را به هم ریخت. دکارت: کلیه کیفیات واقعی آنها، صوری جوهری آنها، عناصر آنها و کلیه دیگر فرضیات بیشمار آنها را مقایسه کنید با این فرضیه تک و تنهای من که می گوید اجسام همگی مرکب از اجزا هستند. ... تنها چیزی که لازم است به این فرضیه اضافه کنم این است که اجزا مورد بحث ... دارای فلان و نه بهمان شکل هستند.

آنچه آمد از کتاب فلسفه دکارت، مجموعه نام آوران فرهنگ نشر طرح نو است.